همکاری دانشگاه‌های استرالیا با دانشمندان ایرانی در زمینه فناوری تولید پهپاد

صدای استرالیا – روزنامه آستریلین فاش کرده است که دانشگاه‌های استرالیا در زمینه پژوهش‌های مربوط به پهپادها با دانشمندان ایرانی همکاری داشته‌اند؛ این در حالی است که حکومت جمهوری اسلامی ایران در حال انجام جنگ پهپادی در سراسر خاورمیانه است.

در گزارشی که این روزنامه منتشر کرده آمده است:‌ پس از آنکه تهران این هفته دست‌کم هزار پهپاد بدون سرنشین بال‌دلتا موسوم به پهپادهای «انتحاری» را برای بمباران کشورهای حوزه خلیج فارس به کار گرفت — حملاتی که موجب کشته شدن غیرنظامیان در فرودگاه‌ها و هتل‌ها شد و همچنین یک پایگاه هوایی مورد استفاده سربازان استرالیایی در نزدیکی دبی را هدف قرار داد — همکاری‌های پژوهشی میان دست‌کم سه دانشگاه استرالیایی و دانشمندان ایرانی در سال‌های اخیر در حوزه فناوری پهپاد شناسایی شده است.

روزنامه آستریلین ادعا نمی‌کند که این پژوهش‌ها برای کاربردهای نظامی پهپادها انجام شده‌اند، بلکه تنها به این موضوع اشاره می‌کند که همکاری‌های پژوهشی در زمینه پهپاد میان این محققان وجود داشته است.

وزیر امور خارجه استرالیا، پنی وونگ، در فوریه ۲۰۲۳ به رؤسای دانشگاه‌ها دستور داد که فوراً همه همکاری‌ها با مؤسسات ایرانی را متوقف کنند.

مقاله‌های کنفرانسی که پس از این ممنوعیت منتشر شده‌اند نشان می‌دهد پژوهشگران استرالیایی از دانشگاه سیدنی، دانشگاه نیو ساوت ولز و دانشگاه آدلاید با پژوهشگران ایرانی برای بهبود کارایی هواپیماهای بدون سرنشین (UAV) — که بیشتر با نام پهپاد شناخته می‌شوند — همکاری کرده‌اند.

این همکاری‌های پژوهشی شامل دانشگاه صنعتی شریف در ایران بوده است؛ دانشگاهی که اتحادیه اروپا آن را تحریم کرده است، زیرا به گفته این اتحادیه این دانشگاه «تعدادی توافق همکاری با سازمان‌های دولتی ایران دارد که در حوزه‌های نظامی یا مرتبط با امور نظامی فعالیت می‌کنند، به‌ویژه در زمینه تولید و تأمین موشک‌های بالستیک».

یک استاد مهندسی برق در دانشگاه سیدنی، یونگ‌هی لی، همراه با پژوهشگران ایرانی — از جمله یک مهندس کامپیوتر از دانشگاه صنعتی شریف — و همچنین دانشمندانی از بریتانیا و فنلاند، روشی را بررسی کرده‌اند که از طریق آن بتوان با استفاده از پهپادها کارایی شبکه‌های ارتباطی را تا ۳۶ درصد افزایش داد.

این پژوهش که پیش از دستور سناتور وونگ به دانشگاه‌ها انجام شده بود، در اوت ۲۰۲۴ در نشریه علمی «اینترنت آو تینگز» منتشر شد. پژوهشگران در نتیجه‌گیری خود نوشته‌اند نصب یک سطح هوشمند قابل پیکربندی (RIS) روی یک وسیله پرنده بدون سرنشین (UAV) می‌تواند به بهبود عملکرد شبکه‌های زمینی سنتی کمک کند.

سخنگوی دانشگاه سیدنی روز سه‌شنبه گفت پروفسور لی تأیید کرده است که این پژوهش مطابق با اصول تحقیقات بنیادی دانشگاهی در حوزه عمومی بوده است.

او گفت این مطالعه و مقاله صرفاً به بهینه‌سازی سیستم‌های ارتباطات بی‌سیم غیرنظامی برای شبکه‌های بی‌سیم نسل آینده اختصاص دارد، از روش‌های استاندارد مهندسی ارتباطات استفاده می‌کند و ماهیتی نظری و دانشگاهی دارد.

در ژوئن سال گذشته، مؤسسه مهندسان برق و الکترونیک — بزرگ‌ترین سازمان فنی جهان — مقاله‌ای منتشر کرد که یکی از نویسندگان آن پژوهشگری از دانشگاه آدلاید بود و با دانشمندانی از دانشگاه صنعتی شریف در ایران، یک پژوهشگر سنگاپوری و یک دانشمند آمریکایی که با این مؤسسه ایرانی همکاری دارد نوشته شده بود.

این تحقیق راه‌هایی برای افزایش بهره‌وری انرژی پهپادها بررسی کرده است. در این پژوهش از فناوری پیشرفته‌ای به نام «متاسطح هوشمند لایه‌ای» یا SIM استفاده شده تا هنگام به‌کارگیری در شبکه‌های بی‌سیم، صرفه‌جویی قابل توجهی در مصرف انرژی ایجاد شود.

در دانشگاه نیو ساوت ولز نیز یک پژوهشگر با دو دانشمند از دانشگاه صنعتی شریف و همچنین پژوهشگرانی از آمریکا و بریتانیا همکاری کرده است تا از پهپادها به عنوان ایستگاه‌های پایه هوایی برای سیستم‌های بی‌سیم استفاده شود؛ پژوهشی که در اواسط سال ۲۰۲۳ منتشر شد.

با وجود ممنوعیت همکاری با ایران، دانشگاه‌های استرالیا همچنان با پژوهشگران چینی همکاری می‌کنند و برخی تحقیقات حساس مرتبط با پهپادهای جاسوسی را نیز به صورت عمومی منتشر کرده‌اند.

دانشگاه نیو ساوت ولز اخیراً در مقاله‌ای که امسال منتشر شده با پژوهشگران چینی در زمینه هوش مصنوعی برای پهپادها همکاری کرده است. دو پژوهشگر این دانشگاه همراه با دانشمندانی از دانشگاه فودان در چین و یک پژوهشگر از دانشگاه کمبریج در توسعه پهپادهای جاسوسی همکاری کرده‌اند. آن‌ها با استفاده از هوش مصنوعی یک سیستم کنترل هوشمند «دوحالته» برای پهپادها طراحی کرده‌اند.

در نتیجه‌گیری مقاله پژوهشی آن‌ها آمده است در سناریوهای نظارت آشکار، این چارچوب به پهپادهای بال‌ثابت اجازه می‌دهد در بهترین موقعیت برای استراق سمع باقی بمانند و در عین حال محدودیت‌های آیرودینامیکی را رعایت کنند که در نتیجه میزان موفقیت در شناسایی ۳۷ درصد افزایش می‌یابد. همچنین در عملیات مقابله با پارازیت، این سیستم نسبت به روش‌های متعارف ۵۹ درصد افزایش در نرخ انتقال داده ایجاد می‌کند.

یک سخنگوی دانشگاه نیو ساوت ولز روز سه‌شنبه گفت این دانشگاه هیچ توافق نهادی با ایران ندارد. او گفت دانشگاه نیو ساوت ولز به طور نزدیک با نهادهای مرتبط دولت فدرال همکاری می‌کند تا اطمینان حاصل شود فعالیت‌های آن با منافع ملی هماهنگ است.

او افزود در فوریه ۲۰۲۳ وزیر امور خارجه در نامه‌ای به رؤسای دانشگاه‌ها از همه دانشگاه‌های استرالیا خواست همکاری با ایران را متوقف کنند؛ درخواستی که دانشگاه نیو ساوت ولز آن را اجرا کرده و به جامعه پژوهشی خود نیز اطلاع داده است.

سخنگوی دانشگاه سیدنی نیز با بیانی مشابه گفت این دانشگاه هیچ مشارکت نهادی با ایران ندارد.

او گفت پژوهشگران ما از همه قوانین مرتبط پیروی می‌کنند و مطابق با آیین‌نامه‌های رفتاری و استانداردهای اخلاقی خود، دستورالعمل‌های دولت را در نظر می‌گیرند. ما با دولت استرالیا همکاری نزدیک داریم تا اطمینان حاصل کنیم از قوانین پیروی می‌کنیم و خطرات احتمالی را شناسایی و مدیریت می‌کنیم و همچنین فرایندهای ارزیابی ریسک برای شناسایی هرگونه خطر غیرقابل قبول در فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی خود داریم.

از دانشگاه آدلاید نیز برای اظهار نظر درخواست شده است.

روزنامه آستریلین از این دانشگاه‌ها پرسید آیا می‌توانند تضمین دهند که تحقیقات آن‌ها در جنگ پهپادی ایران نقشی نداشته است، اما آن‌ها پاسخی به این سؤال ندادند.